Een veilige plek

Ik woon in een oud herenhuis. De eigenaars wonen deeltijds op het gelijkvloers. De eerste verdieping stond even leeg, in afwachting van een toekomstige nieuwe huisgenoot. Afgelopen week werd deze verdieping plots bevolkt door drie jonge studenten.

Zij waren niet meer veilig op de plek waar ze voordien woonden. Ik sprak gisteravond met één van hen. "De buurman nodigde me bij hem thuis uit en sloot de deur achter me. Hij vroeg of ik gay was, en aangezien dat zo is, zei ik "ja". Ik merkte plots dat er nog drie andere mannen in het appartement waren. Ze begonnen me uit te lachen." De rest van het verhaal is er (nog) niet uitgekomen, en dat hoeft voor mij ook niet.

Arme jongeren. Maar gelukkig zijn ze nu hier.

Geweld in gezinnen

Ik heb al veel samengehuisd. Het is niet zo evident, maar in een traditioneel gezin is het volgens mij niet gemakkelijker. Zeker niet voor wie homo, lesbienne, bi, queer of transgender is. Ik heb ook iemand gekend die vreselijk behandeld werd door haar familie omdat ze aseksueel is. Ze wist van zichzelf heel goed dat ze geen seks en geen relatie wilde, en ze durfde dat te vertellen aan haar omgeving. Helaas was ze nog jong en afhankelijk van haar ouders. Ze zat zwaar in de rats, en ik wist dat ze in de rats zou blijven tot ze uit huis kon. Hopelijk is dat ondertussen gebeurd. 

We denken altijd dat we heel open zijn hier in West-Europa. Als flinke dertiger met een pak labeltjes tegelijk (dat wil zeggen, eigenschappen die als 'niet standaard' worden beschouwd), en als iemand die veel mensen heeft ontmoet in binnen- en vooral Europees buitenland, moet ik zuur lachen als ik iemand zoiets hoor beweren.

Geweld niet herkennen

Geweld is zo dagelijks dat we het vaak niet eens herkennen. Als het met woorden gebeurt, bijvoorbeeld. "Je was zo een knappe jongen," kreeg mijn ex, een transvrouw, van een collega te horen. Bam. Nu ben je lelijk. Iets wat trans mensen wel vaker horen, vooral vrouwen.

Vrouwelijke mannen zijn ook zowat het ergste dat kan gebeuren.
Wil je iets leren over geïnternaliseerd geweld? Luister dan naar homo's die vrouwelijke mannen afbreken, of trans mensen die andere trans mensen dissen. Het zijn de normen van de samenleving die als een kanker aan onze eigen lijven vreet.

Geweld heeft veel vormen. Gender niet-normatieve kinderen groeien er vaak mee op. Ouders of andere familie zorgen ervoor dat hun kind zich van jongsaf schaamt voor wie hij is. De eerste vorm van geweld die je meemaakt, is het inprenten van de boodschap dat je niet bent zoals de rest. Mijn eigen moeder vond het bijvoorbeeld nodig om me dat gedurende een aantal jaren in te prenten. Ze zei letterlijk: "Je bent niet normaal." Dat kan wel zo zijn, naar de normen van de samenleving, en dat kan vooral een uiting zijn van haar eigen onzekerheid, maar ondertussen ben je als kind wel serieus bescheten. Groei dan maar eens op tot een evenwichtige, gelukkige volwassene die weet wie hij is en wat hij wil.

Wat ik ook bijzonder problematisch vind, is wanneer we mensen aanvallen omdat ze geweld meemaken. Ik hoorde ooit een leerkracht van een introvert, gepest kind zeggen dat het zijn eigen schuld was. De jongen was in fout omdat hij niet genoeg voor zichzelf opkwam...

Wegkijken

Als geweld gebeurt, kijken we graag snel een andere kant op. 
Ik zat een tijd geleden in de trein toen een man zijn partner fysiek aanviel. Ik was de enige die iets deed. (Namelijk: Roepen dat hij dat niet mocht doen, dat hij die vrouw moest gerust laten, op de duur gilde ik alleen maar "stoooop!", en al roepend kwam ik zo dichtbij mogelijk. Nadien zocht ik een treinbegeleider en vertelde wat was gebeurd.) Mede-treinreizigers deden niets. Ze bleven allemaal op hun stoel zitten. Achteraf zei één van hen: "Stel je voor wat dat bij hen thuis is, als dìt al gebeurt." 
Ja, inderdaad. Als het wegkijken van zwaar fysiek geweld in de trein al zo duidelijk gebeurde, wat gebeurt er dan wel in de families van die reizigers? 
Dat is ontkenning. Wij mensen zijn daar héél goed in. Wegkijken of ontkennen zorgt ervoor dat we denken dat er niets gebeurt. Oef! Iedereen opgelucht!

Maar ondertussen gebeurt het wél. Het overkomt jou, je broer, zus, kind, collega, ... wél.
Wegkijken is dus geen pad naar een veiligere wereld voor iedereen. 
Meer nog, er is een dunne lijn tussen wegkijken, expliciet ontkennen en gewelddadig gedrag.

Wat je durft zien, kan veranderen

Ik ben geen heilige. Ik denk dat ik deze zaken ook ken omdat ik het zelf heb gedaan. Maar als je dingen blijft ontkennen, blijven ze gebeuren. Als jonge vrouw heb ik het geweld dat me overkwam ontkend. Het gevolg was depressie. Ik heb het bij veel lotgenoten gezien. Er zijn veel reacties mogelijk: depressie, alcohol- of drugmisbruik, zelfverminking, een waaier aan psychische stoornissen, ...

Ik heb ook meerdere ouderparen gekend (of beter: de verhalen van hun kinderen gehoord) die het geweld dat hun kind overkwam, ontkenden. Bij seksueel geweld lijkt het ontkennen vaker voor te komen dan ouders die hun kinderen opvangen... Misschien omdat het té zwaar is voor ouders om de realiteit aan te kunnen, maar moet een misbruikt kind het dan maar alleen rooien?
Ik denk niet dat die ouders gelukkig zijn. Sommigen hebben hun kind verloren.

Ik heb ook wel eens een woedebui. Ontkend dat ik dat heb! Maar uiteindelijk heb ik 2 keuzes: Ontkennen en het blijven doen (wij mensen beweren dan dat het ons overkomt, dat we er geen controle over hebben), of het durven zien. De eerste en misschien belangrijkste stap is om het te zién, te erkennen. Wat nadien komt, is gemakkelijker.

Nog een geweldig voordeel van je eigen gedrag onder de loep nemen, is dat je meer compassie krijgt, zowel voor jezelf als voor anderen. En uiteraard krijg je veel meer inzicht in hoe dingen werken.

Of je het nu interpreteert als iets kleins of iets groots, het zal altijd wel een opdracht zijn om geweld  dat je overkwam of dat je zelf pleegt, onder ogen te zien. Maar ik weet dat het zien de sleutel naar verandering is, altijd. Soms doe je er nog lang over om uit ellendige ervaringen iets goeds te distilleren. Maar als je blijft ademen, lukt dat uiteindelijk.


Het cadeau van veiligheid

Bon. De jongeren dus die sinds deze week onder mij wonen. Ze zijn heel welkom, en ze zijn hier veilig.

Ik ben heel blij met de plek waar ik nu woon. Het koppel dat eigenaar is van dit versleten en comfortabele pand, is namelijk echt oké. 
Zij weten dat ik een transgender jongen ben, en ze hebben dat nooit in vraag gesteld, betwijfeld of gepathologiseerd. Dat is me elders wel honderd keer overkomen. Mensen bedoelen het niet slecht, maar eerlijk, goede intenties zijn op zichzelf waardeloos. Het is niet minder erg als iemand je vertelt hoe zielig, gek, verloren of op en top vrouw je bent, als die persoon erbij zegt dat hij of zij het beste met je voor heeft. 

Op de één of andere manier lukt het mijn huisgenoten om meestal juist naar me te refereren als 'hij'. Ook dat zorgt ervoor dat ik hier veilig ben. Als je dat niet begrijpt, beeld je dan eens in hoe je je zou voelen als mensen constant over jou zouden zeggen dat je een hij bent wanneer je je een zij voelt, of omgekeerd. Niet één keer, maar jarenlang en dagelijks. Ik kan je alvast zeggen dat het transgender mensen mentaal sloopt. Vooral als het mensen betreft die dichtbij je staan. Je ouder, je partner, ... Het gaat niet zozeer om de foute, kleine voornaamwoordjes, maar om de ontkenning van wie we zijn.

"Oh, ik zeg nog steeds 'zij'? Weet je, voor mij ben je gewoon Robin," is een vrolijke manier om te zeggen "Ik doe mijn best niet om jou te respecteren." Iets minder vrolijk zijn uitspraken als: "Maar in mijn ogen ben je ontzettend vrouwelijk." "Het is heel moeilijk voor mij." "Je mag dat ons niet kwalijk nemen." "Waarom doe je zo moeilijk?" "Zou je niet beter terug veranderen?" Enzovoort. Dagelijks. Vele jaren lang. 
Er zijn grenzen aan wat mensen kunnen slikken. Volgens mij ligt in al die ontkenning en moeilijkheden van de buitenwereld om ons te erkennen, en in al het geweld dat daarbij komt kijken, de oorzaak van de torenhoge depressie- en zelfdodingscijfers bij trans mensen.

Het geweld dat ons overkomt, is vaak heel goed vergelijkbaar met het geweld dat meisjes en vrouwen overkomt en al wie niet aan verwachtingen van de samenleving voldoet. De bottom line is: Wie we zijn, is niet oké. We zijn te vrouwelijk. We zijn te druk. We zijn te autistisch. We zijn te donker. We zijn te gelovig. We zijn te ongelovig. We zijn te seksueel. We zijn te aseksueel. We zijn te getraumatiseerd. We zijn te ongezond. En dat is allemaal onze eigen schuld.

Stukje bij beetje opbouwen

De queer studenten die pas geweld meemaakten, en ik, wij wonen nu op een veilige plek. Dat is in deze wereld een heerlijk cadeau. En het heeft grote gevolgen. Eindelijk kan ik vanuit rust mijn leven opbouwen. Ik heb letterlijk de ruimte om te bestaan en om een leven te creëren dat mijn leven is. Als niemand me in mijn huis meer aanvalt op wie ik ben, krijg ik eindelijk de ruimte om mijn eigen keuzes te maken.

Ik hoop dat mijn huisgenoten een inspiratie zijn voor heel veel mensen rondom hen. Mensen als zij bouwen concreet aan een veiligere wereld voor gender- en seksueel niet-conformerende mensen. 
We hoeven niet alles zelf te doen. We kùnnen niet alles zelf doen. Transgender en andere 'andere' mensen laten bestaan, onze integriteit respecteren, dat kan iedereen doen.


Comments

Popular posts from this blog

Transitie / RIP Joppe Bosmans, mijn Eskiboy

Genderwat?